پشتی (فلنج) سه نظام و چهار نظام دستگاه تراش

پشتی سه نظام وچهار‌نظام  قطعه‌ای واسط است که بین اسپیندل دستگاه تراش و خودِ سه‌نظام یا چهار‌نظام قرار می‌گیرد و نقش اساسی در اتصال، هم‌محوری و انتقال حرکت چرخشی دارد. این قطعه معمولاً از فولاد مقاوم ساخته می‌شود و باید از نظر دقت ابعادی و صافی سطح، کاملاً مطابق استانداردهای ماشین‌ابزار باشد، زیرا هرگونه خطا در فلنج مستقیماً روی دقت تراش اثر می‌گذارد.

فلنج سه نظام و چهار نظام از یک سمت به اسپیندل دستگاه متصل می‌شود و از سمت دیگر، محل نصب سه‌نظام یا چهار‌نظام است. سطح تماس ابزار گیر با اسپیندل باید کاملاً صاف و تمیز باشد تا محور چرخش اسپیندل دقیقاً به نظام منتقل شود.

معمولاً در مرکز فلنج، قسمتی به نام نشیمن یا رجیستر وجود دارد که وظیفه آن هم‌مرکز کردن نظام نسبت به محور اسپیندل است. این نشیمن مهم‌ترین بخش فلنج از نظر دقت است و اگر کوچک‌ترین لنگی داشته باشد، قطعه‌کار در حین تراش دچار عدم هم‌محوری می‌شود.

نحوه اتصال آن به اسپیندل بسته به نوع دستگاه متفاوت است. در برخی دستگاه‌ها فلنج به‌صورت رزوه‌ای روی اسپیندل بسته می‌شود، در برخی دیگر اتصال به‌صورت کونیک و قفل‌شونده است و در بعضی دستگاه‌های سبک‌تر، اتصال با پیچ انجام می‌شود. در همه این حالت‌ها، دقت ساخت فلنج و تطابق کامل آن با اسپیندل اهمیت بالایی دارد، زیرا فلنج نقش واسطه مستقیم بین حرکت اسپیندل و نظام را دارد.

سمت دیگر فلنج دارای سوراخ‌ها یا رزوه‌هایی است که سه‌نظام یا چهار‌نظام روی آن بسته می‌شود. محل این سوراخ‌ها باید کاملاً دقیق باشد تا نظام بدون انحراف روی فلنج قرار بگیرد. هنگام نصب، پیچ‌ها باید به‌صورت یکنواخت و مرحله‌ای بسته شوند تا از کج شدن نظام جلوگیری شود. اگر بستن پیچ‌ها نامتقارن باشد، حتی با وجود فلنج سالم، نظام دچار لنگی می‌شود.

این مدل معمولاً به دو شکل آماده و خام وجود دارند. فلنج خام هنوز ماشین‌کاری نهایی نشده و سوراخ‌های نصب نظام روی آن ایجاد نشده است. این نوع فلنج ابتدا روی اسپیندل همان دستگاه تراش بسته می‌شود و سپس سطح نشیمن و محل نصب نظام روی خود دستگاه تراش می‌شود. این کار باعث می‌شود فلنج کاملاً هم‌محور با اسپیندل همان دستگاه باشد و دقت نصب به حداکثر برسد.

در سه‌نظام و چهار‌نظام از نظر شکل کلی فلنج تفاوت بنیادی وجود ندارد، اما به دلیل تفاوت وزن و نوع کاربرد، ابعاد فلنج ممکن است متفاوت باشد. چهار‌نظام معمولاً سنگین‌تر است و هنگام کار، نیروهای بیشتری به فلنج وارد می‌کند، به همین دلیل فلنج مورد استفاده برای آن معمولاً ضخیم‌تر و مستحکم‌تر ساخته می‌شود. با این حال، اصل عملکرد فلنج در هر دو یکسان است و هدف آن ایجاد اتصال دقیق و ایمن بین اسپیندل و نظام است.

پس از نصب فلنج و نظام، معمولاً با ساعت اندازه‌گیری، میزان هم‌محوری و لنگی بررسی می‌شود. اگر لنگی وجود داشته باشد، یا سطح فلنج نیاز به اصلاح دارد یا نظام به‌درستی روی آن ننشسته است. به همین دلیل در کارگاه‌های حرفه‌ای، دقت فلنج از مهم‌ترین عوامل کیفیت کار تراشکاری محسوب می‌شود.

به‌طور کلی، فلنج را می‌توان پایه و تکیه‌گاه اصلی سه‌نظام و چهار‌نظام دانست؛ قطعه‌ای که اگر درست ساخته، درست نصب و درست تنظیم شود، تمام مجموعه دستگاه تراش، نظام و قطعه‌کار به‌صورت هماهنگ و دقیق عمل خواهند کرد.